درسنامه آموزشی علوم تجربی چهارم

یک روز محمّد هنگام بازی کردن، زمین خورد و پوست دستش خراش برداشت و زخمی شد. مدّتی طول کشید تا زخم او بهبود پیدا کند.

به نظر شما پوستِ از بین رفته‌ی دست محمّد چگونه بهبود پیدا کرد؟ آیا پوستِ جدیدی ساخته شد؟

برای پاسخ دادن به این پرسش‌ها، فعّالیت‌های زیر را انجام دهید.

بدن ما و همه‌ی جانداران از سلّول (یاخته) ساخته شده است. سلّول‌ها زنده‌اند. وقتی سلّول‌های پوست آسیب می‌بینند، سلّول‌های جدید جای آنها را می‌گیرند و زخم بهبود پیدا می‌کند. لایه‌ی روییِ پوست از سلّول‌های مرده‌ای تشکیل شده است که به تدریج می‌ریزند.

سلّول و اندازه‌ی آن

سلّول‌ها بسیار کوچک‌اند.

اندازه‌ی یک سلّول چقدر است؟

یک میلی‌متر را روی خط‌کش ببینید. چه چیزهایی را می‌شناسید که اندازه‌ی آنها از یک میلی‌متر هم کوچک‌تر است؟

برای مشاهده‌ی آنها از چه ابزاری استفاده می‌کنید؟

سلّول‌ها بسیار کوچک‌اند؛ مثلاً میلیون‌ها سلّول پوست روی یک میلی‌متر از خط‌کش جا می‌گیرند. برای دیدن سلّول‌ها باید از میکروسکوپ استفاده کنید. میکروسکوپ ابزاری است که اجسام را بزرگ‌تر از اندازه‌ی واقعی نشان می‌دهد. برای مشاهده‌ی سلّول‌های داخل دهان، فعّالیت صفحه‌ی بعد را انجام دهید.

سلّول بخش‌های گوناگونی دارد

در بدن ما میلیون‌ها میلیون سلّول وجود دارد. این سلّول‌ها شکل‌های مختلفی دارند. شکل ساده‌ی برخی از سلّول‌های بدن را در زیر مشاهده می‌کنید.

هر سلّول معمولاً از سه قسمت تشکیل شده است:

وقتی بدن رشد می‌کند، تعداد سلوّل‌ها افزایش می‌یابد. بسیاری از سلوّل‌های بدن پس از چند روز یا چند ماه می‌میرند و سلوّل‌های جدید جای آنها را می‌گیرند. وقتی بخشی از بدن مانند پوست آسیب می‌بیند، سلّول‌های آن بخش تقسیم می‌شوند و سلّول‌های جدیدی را تولید می‌کنند. این سلوّل‌ها محلّ آسیب دیدگی را ترمیم می‌کنند.

غذایی که می‌خوریم، آبی که می‌نوشیم و هوایی که تنفّس می‌کنیم، نیاز سلّول‌های بدنِ ما را برطرف می‌کنند. سلوّل‌ها به این مواد نیاز دارند تا زنده بمانند، رشد کنند و تقسیم شوند.

گوارش غذا

غذاهایی که می‌خوریم، باید بسیار ریز شوند تا وارد سلّول‌های بدن شوند. گوارشِ غذا از وقتی که آن را وارد دهان می‌کنیم، آغاز می‌شود. در اثر گوارش، غذا آن قدر ریز می‌شود که ذرّه‌های آن می‌توانند وارد سلّول‌های بدن شوند.

سهم شما در حفظ سلامت بدن خود چیست؟

سلّول‌های بدن ما به غذا نیاز دارند تا بتوانند کارهای خود را به خوبی انجام دهند و اگر بدن آسیب ببیند آن را ترمیم کنند. ما باید از بدن خود مراقبت کنیم تا آسیب نبیند. باید مقدار کافی از غذاهای گوناگون بخوریم تا موادّ غذایی لازم برای سلّول‌هایمان فراهم شود. غذایی که می‌خوریم باید به خوبی گوارش پیدا کند. ما با انجام دادن کارهای درست می‌توانیم از بدن خود مراقبت کنیم.

من برای حفظ سلامت بدن خودم:

- غذا را همیشه به خوبی می‌جَوَم.
- نوشابه زیاد نمی‌نوشم.
- شیر زیاد می‌نوشم.
- نوشیدنی و غذای خیلی داغ و خیلی سرد نمی‌خورم.

شما برای مراقبت از بدن خود چه کارهایی انجام می‌دهید؟